1. YAZARLAR

  2. Kemal Bağzıbağlı

  3. AKSA'ya İki Yılda Ödediğimiz Kira Bedeli İle Tüm Santralları Alırdık
Kemal Bağzıbağlı

Kemal Bağzıbağlı

Gündem Kıbrıs
Yazarın Tüm Yazıları >

AKSA'ya İki Yılda Ödediğimiz Kira Bedeli İle Tüm Santralları Alırdık

A+A-

Türkiye ile imzalanan enerji antlaşması geçtiğimiz haftaların en önemli gündem konularından biriydi. “Tarafların uzmanlıklarını ve gelişim ihtiyaçlarını hesaba katarak, Taraflar arasında enerji alanında işbirliğinin karşılıklı anlayış temelinde geliştirilmesini teşvik etmek” amacı ile imzalanan bu çerçeve antlaşmasının detayları ortaya çıktıkça yorumlarımı kaleme almaya çalışacağım. Ama şimdiden söylemekten çekinmediğim bir gerçek odur ki, mevcut UBP-DP hükümetinin bugüne kadar defalarca olduğu gibi, bu konuyu da doğru temeller üzerine oluşturamayacaklarını, toplumun geneline yarar sağlayacak bir sonuç ortaya çıkaramayacaklarını düşünmekteyim. Niye böyle düşündüğümü merak edenlerin, gelmiş geçmiş tüm iktidarların sağlık, eğitim, ekonomi, hukuk, tarım, turizm, yatırım yapabilirlik, rekabet edebilirlik, altyapı, sosyal adalet ve sair konularda ülkemizi ne duruma getirdiklerine bakmaları yeterlidir. Enerji özelinde niye böyle düşündüğümü anlatmak için ise, ülkemizin enerji konusunda önemli bir faktörü olan AKSA Kalecik elektrik santralini irdelemek isterim.

Yazımın özeti şu şekildedir. 2009 yılında imzalanan ve 2024 yılına kadar yürürlükte olacak olan Kalecik II Sözleşmesi bir nevi finansal kiralama (leasing) yöntemidir. Yani, kullanım süresince bir kira bedeli ödenecek fakat sözleşme bitiminde santraller bizim olmayacaktır. Bu sözleşme çerçevesinde, AKSA’ya ödemek zorunda bırakıldığımız kira bedelinin büyük bir kısmı bence halka gereksiz yere ödetilmektedir. Yaptığım hesaplamalara göre, 2016 sonu fiyatlarına göre 2009’dan 2024’e kadar yapacağımız tüm kira bedeli ödemelerinin (350,564,695 ABD doları) 235,064,695 doları gereksiz yere yapılmaktadır. Diğer bir deyişle, 15 yıllığına yapılmış bir finansal kiralama çerçevesinde iki yıl içerisinde ödenen kira bedeli ile tesisteki tüm jeneratörleri satın alabilirdik. Sadece bu bile bize, ödenen kira bedelinin ne kadar fahiş olduğunu göstermektedir. Türkiye ile kabloyla elektrik bağlantısı yapılmasının konuşulduğu bu günlerde, gereksiz yere ödenmekte olduğunu düşündüğüm bu rakamın mevzubahis kablo yatırımının finansman bedeli kadar olduğunu söylemek, yaşanmakta olan peşkeşi daha açık bir şekilde gözler önüne sermektedir.

AKSA’ya ödenen 235 milyon dolarlık fahiş ve gereksiz kira bedelinin detaylarından önce, AKSA’nın kısa tarihçesini aşağıdaki tabloda özetlemek isterim.

Tarih

Yıllık Alım Garantisi

Hükümetler

12 Temmuz 2000

Bakanlar Kurulu Kararı alındı, enerji alımı başlamadı

UBP - TKP

15 Ekim 2002

175,200,000 kWh

UBP - DP

19 Eylül 2003

Kalecik santralleri ticari işletmeye alındı

UBP - DP

1 Temmuz 2004

Ek Protokol ile 262,800,999 kWh’a çıkarıldı

UBP - DP

8 Ekim 2004

Ek Protokol III imzalandı

CTP BG - DP

1 Ocak 2005

350,400,000 kWh’a çıkarıldı

CTP BG - DP

1 Temmuz 2005

481,800,000 kWh’a çıkarılma taahhüdü verildi

CTP BG - DP

1 Temmuz 2006

525,600,000 kWh’a çıkarılma taahhüdü verildi

CTP BG - DP

10 Mart 2009

Kalecik II Sözleşmesi imzalanarak alım garantilerini aşağıdaki gibi artırma taahhüdü verildi:

CTP - ÖRP

1 Nisan 2009

504,000,000 kWh

UBP

1 Haziran 2009

550,000,000 kWh

UBP

1 Haziran 2011

650,000,000 kWh

UBP

1 Haziran 2012

700,000,000 kWh

UBP

 

Yukarıdaki tabloda görüldüğü üzere, AKSA ile yapılan antlaşmalarla yıllık alım garantisi 175 milyon kWh’ten 700 milyon kWh’a kadar çıkmıştır. Şu an yürürlükte olan Kalecik II Sözleşmesi Mart 2024’e kadar devam edecektir.

Gelelim önce 2003’te ödemeye başladığımız ve Kalecik II Sözleşmesi ile Mart 2024’e kadar ödemeye devam edeceğimiz kira bedeline. Kalecik II Sözleşmesi’nin Hizmet Bedeli isimli 24. maddesinde şu ifadeler yer almaktadır: “Yükleniciye bu sözleşme kapsamında verdiği hizmetlerin bedeli olarak; Tesisin konuşlandırılması, sisteme bağlanması ve çalışır durumda tutulması karşılığı Kira Bedeli ve Tesisin üretimi sırasında harcadığı yakıt ve yağın karşılığı Yakıt Bedeli olmak üzere iki kısımdan oluşan bedel Tesis hizmete geçtikten sonra ödenecektir.”

Yakıt bedelinde herhangi bir sorun yoktur çünkü AKSA’nın ürettiği elektriği KIB-TEK kendi üretmiş olsaydı bu bedel yine ödenmiş olacaktı. Özellikle 2009’da yenilenen Kalecik II Sözleşmesi çerçevesinde ödenen kira bedeli mercek altına alınmalıdır. 24. maddede detaylandırılan kira bedelinin iki bileşeni “tesisin konuşlandırılması” ve “sisteme bağlanması”dır. 2003’den 2009’a kadar konuşlandırılmış ve sisteme bağlanmış 5 adet santral için 2009-2024 arasında biz neden hala daha artan rakamlarla kira bedeli ödüyoruz? Cevaplanması gereken esas soru budur. Kira içerisinde yer alan kalemlerin bir bölümü santral ilk kurulduğunda yapılmış olan harcamalar içinken, sözleşme 2009’da yenilendiğinde kira içerisinde geçmişte yapılmış ve bitmiş olan unsurlar aynı yerde durmaktadır. Aslında firma tarafından harcanmayacak olan bir bedelin bizim tarafımızdan firmaya ödenecek olduğunu gözlemliyorum. İşte bu nedenle firmaya bugüne değin ödenen ve bundan sonra ödenecek olan kira bedelinin büyük bir bölümünün haksız bir kazanç anlamına geldiğini ve vatandaşın cebinden çıkacağını özellikle vurgulamak istiyorum.

Sözleşmede yer alan Fiyat Dağılım Tablosu’na göre, Nisan 2009’dan Mart 2024’e kadar taahhüt edilen ve yine sözleşmede belirtildiği üzere ABD fiyat endeksine göre eskale edilecek olan toplam kira bedeli 2016 sonu fiyatları ile hesaplanabilmektedir. Paranın zaman değerini hesaba katarak ve %2’lik iskonto haddi (discount rate) kullanarak bu toplam kira bedelini 2016 sonu itibarıyla hesapladığımız zaman elde ettiğimiz tutar 350,564,695 dolardır.

Bu rakam kira bedeli eskalasyonu için kullanılacak olan ABD yıllık enflasyon oranını ortalama %1.5 olarak kullanarak hesaplanmıştır. Diğer bir deyişle, sözleşme kuralına göre kira bedeli her yıl ABD enflasyonuna göre arttırılmalıdır ve hesaplamalarımda bu rakam ortalama olarak %1.5 olarak alınmıştır. Ortalama ABD enflasyonu %1.5 yerine %1 olarak alınırsa, toplam kira bedeli 342,129,778 dolar, %2 olarak alınırsa da 359,274,213 dolar olmaktadır.

AKSA santralini 2003 yılında konuşlandırdıktan ve sisteme bağladıktan yıllar sonra hala daha ödemeye devam ettiğimiz fahiş 350 milyon doların ne kadarı gereksiz yere ödenmektedir? Madde 24’e göre, bu bedelin bir kısmı sistemin çalışır durumda tutulması için ödenmektedir. Dünyada benzer işletmelere ve ülkemizdeki koşullara baktığımızda, AKSA Kalecik gibi bir işletmenin giderlerini yıllık ortalama 7 milyon dolar, bugünkü fiyatlarla 15 yılda toplam 105 milyon dolar, olarak hesaplamaktayız. Bu ortalama tutara santralın sisteme bağlanması, makinelerin periyodik bakımı, değişen yedek parçalar, işletme bedeli, işçilik giderleri, genel giderler ve jeneratörlerin yıllık amortisman bedelleri de dahildir. Jeneratör ve tesisin bedeli dahil edilmemiştir.

Santrallerin işletme masraflarına ek olarak bir de AKSA’nın yıllardır yapmadığı beyan edilen kâr marjı için %10’luk bir oran kullanırsak, yıllık 10.5 milyon dolar da kâr marjı için hesaba katılmalıdır. Sonuç itibarıyla, 350,564,695 dolarlık toplam kira bedelinden 105 milyon + 10.5 milyon, yani 115.5 milyon dolar çıkarıldığı zaman, 2009 Kalecik II Sözleşmesi çerçevesinde 2016 sonu fiyatlarıyla AKSA’ya gereksiz yere ödenecek olan toplam tutar 235,064,695 dolar hesaplanmaktadır. Burada vurgulanması gereken çok önemli ve acı bir gerçek de, bu kadar fazla ödeme yaptığımız ve yapacağımız bir sözleşmenin yap-işlet-devret modeli olmadığı, yani 2024’te sözleşme sona erdiği zaman kurulu santrallerin kamuya devredilmeyeceğidir.

Kurulu santrallerin kamuya devredilmeyecek olmasına rağmen ödenen bu fahiş rakam, yukarıdaki tabloda ismi geçen hükümetlerin halka fatura ettiği ve edilmesine izin verdiği kamburdan, yıllardır yaşamakta olduğumuz enerji peşkeşinden başka bir şey değildir. Peki gereksiz yere ödemek zorunda bırakıldığımız bu kira bedeli ile neler yapılabilirdi? 250 milyon dolar civarı yatırım bedeli olan kablo ile elektrik bağlantısının tartışıldığı bu günlerde,  235,064,695 dolar fazladan ödeme ile neler yapılabileceğini hesaplamakta fayda var diye düşünmekteyim.

KIB-TEK ve AKSA’nın toplam 16 adet doğalgaza çevrilebilen dizel jeneratörleri bulunmaktadır. Bu özellikte yeni jeneratörlerin her birinin 6 milyon dolar civarı olduğu düşünüldüğünde, yukarıda hesaplanan fazladan ödenen 235,064,695 dolarlık kira bedeli ile mevcut 17.5 MW’lık santrallerden 34 tane satın alınıp sisteme bağlanabileceği ortaya çıkmaktadır.

Geçtiğimiz hafta imzalanan enerji çerçeve anlaşmasını yorumlarken “uzun vadeli fotoğrafta AKSA yok” diyen UBP-DP azınlık hükümetine duyurulur: Her konuda olduğu gibi bu konuda da, ne uzun ne de kısa vadede, topluma fayda sağlayacak bir icraat yapmayacağınız, halk tarafından çok iyi bilinmektedir.

Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.