1. YAZARLAR

  2. Taner Erginel

  3. Dış Ülkelerde Yaşayan Kıbrıs Türklerinin Seçme ve Seçilme Hakları
Taner Erginel

Taner Erginel

Gündem Kıbrıs
Yazarın Tüm Yazıları >

Dış Ülkelerde Yaşayan Kıbrıs Türklerinin Seçme ve Seçilme Hakları

A+A-

18 Nisan -20 Nisan 2012 tarihleri arasında  2inci Dünya Kıbrıs Türkleri Kongresi, Akapulko Tatil Köyünde gerçekleşti. Türkiyede, İngilterede, Avustralyada, ve Kanada da  yaşayan dostlarımızı Kongrede görmek bizim için büyük mutluluk oldu. Kongrenin düzenlenmesi ve organizasyonu tam bir başarıdır. Kıbrıs Türkünün yeteneklerinin  kanıtıdır.

Dış ülkelerde vatan hasreti içinde yaşayan dostlarımızı görmek duygulu anlar yaşamamıza neden oldu. Acaba bu dostlarımızı Kıbrısa nasıl daha fazla bağlayabiliriz; şikayetlerini nasıl giderebiliriz sorusunu kendi kendimize sormak zorunda kaldık.

 Her şeyden önce onlara yapılan büyük haksızlığı gidermemiz gündeme geldi. Bugün dünyada hemen her ülke, dış ülkelerde yaşayan vatandaşlarına seçimlerde oy verme hakkı tanımaktadır. Hem de onlardan askerlik görevlerini yerine getirmelerini  beklemediği halde. Dahası bu ülkelerin hiçbirinde Anayasa oy vermenin vatandaşların sadece bir hakkı değil ayrıca görevi olduğunu belirtmemiştir. Dahası bu ülkelerin hiçbirinin KKTC kadar dışta yaşayan vatandaşlarının desteğine ihtiyaçları yoktur . Buna rağmen vatandaşlarına bu hakkı tanıyorlar. Avrupa Birliği antlaşmalarını ve tüzüklerini bu yönde düzenliyor. Bu koşullarda bizim yurt dışında yaşayan kardeşlerimizi oy verme hakkından mahrum etmemiz doğru olabilir mi? Onlara yaptığımız  haksızlığı giderme zamanı gelmedi mi?

Geçmişte yapılan çalışmalar

Yurt dışında yaşayan kardeşlerimizin  seçme, seçilme haklarını daha iyi anlamak ve anlatabilmek için geçmişte geçekleşen olayları ve  bazı girişimleri  anımsamamız yararlı olacaktır.

Bilindiği gibi Yüksek Mahkeme ve Yüksek Seçim Kurulu Başkanı olduğum 2002-2006 yılları arasında  KKTC, seçimler açısından çok aktif bir süreç yaşamıştır. Bu süreçte genel milletvekili seçimleri, ara seçimler, referandum gibi çok önemli olaylar gerçekleşmiştir. Genel seçimler ve referandumda İngiltere’de veya Türkiye’de  yaşayan kardeşlerimiz şahsen veya bağlı oldukları dernekler  aracılığı ile  Yüksek Seçim Kuruluna başvurarak seçime katılmak ve oy vermek istediklerini bildirdiler. Oy verme  olanağının kendilerine sağlanması için talepte bulundular. Yüksek Seçim Kurulunun bu konuda yetkili olduğunu  ve yardımcı olabileceğini zannediyorlardı.

Dış ülkelerde yaşayan Kıbrıs Türklerine verilen yanıtlar

 Yüksek Seçim Kurulu olarak yapılan müracaatları büyük sempati ile karşılıyorduk. Onların   seçimlere katılmasını ve oy vermesini istiyorduk. Bunun adil bir gelişme olacağını ve demokrasinin gereği olduğunu düşünüyorduk. Ancak bu konuda yapabileceğimiz fazla bir şey yoktu. Çünkü 5/76 Sayılı Seçim ve Halkoylaması Yasası kimin nerede nasıl oy verebileceğini ayrıntılı olarak düzenlemişti. Yasanın  yurt dışında yaşayanların oy vermesine olanak sağlayan bir düzenlemesi yoktu. KKTC dışında yaşayan bir kişinin oy verebilmesi için yasanın  değiştirilmesi gerekiyordu. Bu ise Yüksek Seçim Kurulunun değil Hükümetin yapabileceği bir işti.

Bu nedenle yapılan yazılı veya sözlü müracaatlara verdiğimiz yanıtlarda yurt dışında yaşayan Kıbrıs Türklerinin  oy verme hakkı olması gerektiğine inandığımızı, fakat görevimizin mevcut yasaları uygulamaktan ibaret olduğunu, yurt dışında yaşayanların oy verebilmesi için  yasada değişiklik yapılması gerektiğini, bu  konuda yetkinin bizde  değil  Hükümette olduğunu bildirdik.

Bu yazışmaların üzerinden 10 yıla yakın zaman geçti. Yasalarımızda bir değişiklik olmuş değildir. O gün müracaat eden kişi veya derneklere ne cevap verdikse bugün de aynı şeyleri söylememiz gerekiyor. Acaba 10 yıl önce yasal durum nasıldı? Sorunu çözmek için yasalarda nasıl bir değişiklik yapmamız  gerekiyordu?

Yasal durum deyince  her şeyden önce aklımıza Anayasamız  gelmektedir. Bir ülkedeki tüm yasa ve kuralların Anayasaya uygun olma zorunluluğu vardır. Acaba Anayasamız seçme ve seçilme hakkı konusunda  ne gibi hükümler içermektedir?

Seçme hakkı

Anayasamızın 68.ci maddesi  , seçme ve seçilme hakkı ile ilgili olup “Seçme,  Halkoylamasına Katılma ve Seçilme Hakkı”  başlığını taşımaktadır.

68.ci maddenin  1.ci paragraf şöyledir.

1)      Seçme ve halkoylamasına katılma, on sekiz yaşını bitirmiş olan her yurttaşın hakkı ve ödevidir.

Bu paragrafa   göre  KKTC seçimlerinde oy verebilmek için 2 şartın yerine getirilmesi gerekir.

A)KKTC yurttaşı olmak.

B)18 yaşını bitirmiş olmak.

1.ci paragrafın dikkati çeken önemli bir özelliği şudur. Seçimlere katılmak sadece her yurttaşın hakkıdır demiyor. Ayrıca ödevidir  de diyor. Bunu okuduğu zaman bir insan ne düşünür? “Anayasamız vatandaşları  oy vermeye zorlamaktadır”  diye düşünür değil mi?  Buna göre  eğer KKTC de bir yasa yapılır ve oy vermek zorunlu hale getirilirse yani oy vermemek bazı ülkelerde olduğu gibi suç haline getirilirse yapılan yasa Anayasaya aykırı olmayacaktır. 

1.ci paragrafın diğer önemli özelliği bir bölge belirtmemiş olmasıdır. Yani Anayasanın seçme hakkı ile ilgili hükmüne göre tüm yurttaşların seçme görevi vardır. Anayasa bir kişinin KKTC de yaşaması ile yurt dışında yaşaması arasında hiç fark  gözetmemiştir. 18 yaşını bitirmiş her yurttaşın bu görevi yerine getirmesi gerekir.

O zaman sormamız gerekiyor. İngiltere’de,  Türkiye’de veya diğer ülkelerde yaşayan  KKTC yurttaşları  Anayasanın verdiği bu görevi nasıl yerine getirecekler? Eğer 5/76 Sayılı Seçim ve Halkoylaması Yasası   buna izin vermiyorsa yasada bir eksiklik ve Anayasaya aykırılık olduğu sonucuna varmamız gerekmiyor mu?

Geçmişte Yüksek Seçim Kuruluna müracaat edenlere verdiğimiz yanıtları bu düşünce içinde kaleme alıyorduk. Özetle dış ülkelerde  yaşayan ve KKTC vatandaşı olan Kıbrıs Türklerinin oy vermelerinin askerlik görevi gibi Anayasal bir görev olduğunu; ancak Seçim ve Halk oylaması Yasasının  bu  görevin yerine getirilmesine izin vermediğini, bu durumda yasanın tadil edilerek oy vermenin olanaklı hale getirilmesi  gerektiğini ifade ediyorduk. Sanırım bu yanıtı alanlar Hükümetin kapısına dayanıyorlardı. Ancak aradan geçen uzun zamana rağmen bu konuda bir ilerleme olmadı. Beklenen değişikliğin niçin gerçekleşemediğini sorgulamamız gerekiyor.

Yurt dışında yaşayan kardeşlerimizin seçimlerde oy verebilmesi için 5/76 Sayılı Seçim ve Halkoylaması Yasasında küçük bir değişiklik yapılması yeterlidir. Bunun niçin gerçekleşmediğini sorguladığımız zaman tutarlı bir yanıt alamıyoruz. Gerçek olmayan bazı kaygılar veya düşünce birikimleri sorunun çözülmesini engellemiş olabilir.

Hazırladığım bu araştırma yazısında yurt dışında yaşayan kardeşlerimizin seçimlerde oy vermeleri konusunda yasal durumu aydınlığa kavuşturmaya çalışacağım. Daha sonra, sorunun çözümü için neler yapılması gerektiğini inceleyecek ve Türkiye, AB ülkeleri ve İngilteredeki yasal durumu anlatacağım.

Anayasamızın seçme hakkı ile ilgili hükmünü görmüş bulunuyoruz. Dört bölümden oluşacak bu yazı dizisinin yarınki bölümünde  Anayasamızın seçilme hakkı ile ilgili hükmünü inceleyeceğiz. 

Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.