1. YAZARLAR

  2. Kemal Bağzıbağlı

  3. Kendine Yeten Ekonominin Birinci Koşulu Mali Disiplindir
Kemal Bağzıbağlı

Kemal Bağzıbağlı

Gündem Kıbrıs
Yazarın Tüm Yazıları >

Kendine Yeten Ekonominin Birinci Koşulu Mali Disiplindir

A+A-

Ülkemizin içinde bulunduğu siyasi ve ekonomik zorluklara bakıldığında, kendi ayakları üzerinde durabilen ve kendine yeten bir ekonomi yaratmak birçoğumuza hayal gibi gelebilir. Dünyadaki birçok başarı öyküsüne baktığımız zaman ise, bizim için zor görünenin aslında imkansız bir şey olmadığı açıkça görülmektedir. Peki kendine yeten bir ekonomi yaratmamız için gerekenler nelerdir? Birinci koşul, bir ekonomi için olmazsa olmaz olan, mali disiplindir. Mali disiplinin sağlanıp sağlanmadığına bakmak için de iki temel gösterge vardır: 1. Bütçe’nin kapsamı, 2. Yılın başında onaylanmış başlangıç bütçesi ile yıl sonu gerçekleşen rakamların arasındaki farktır.

Bu iki temel gösterge ışığında Maliye Bakanlığımızın her yıl hazırladığı bütçeyi incelersek, mali disiplin açısından önemli sıkıntılarımız olduğu görülmektedir. Öncelikle, birinci temel gösterge olan “Bütçe’nin kapsamı”nın dar olduğu görülmektedir. Bütçe’ye dahil olmayan fakat önemli derecede harcaması bulunan kurum ve fonların olduğu görülmektedir. Mevcut yapıda toplam on altı fon vardır. Bu fonlar, Tasarruf Mevduatı Sigortası ve Finansal İstikrar Fonu, Kooperatif Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu, Yatırımları ve İhracatı Teşvik Fonu, Kredi Garanti Fonu, İktisadi Kalkınma Teşvik Fonu, Türk Hastaneleri İnşa ve Teçhizat Fonu, Genel Tarım Sigortası Fonu, Türk Cemaat Meclisi Konsolide Fonu (İnkişaf Sandığı), Sosyal Sigorta Fonu, Sosyal Güvenlik Fonu, İhtiyat Sandığı Fonu, Zorunlu Sigorta Fonu, Fiyat İstikrar Fonu, Emekli Sandığı Fonu, Turizm Geliştirme ve Tanıtma Fonu, ve Spor Fonu olarak sıralanabilir. Bu fonlardan yapılan harcamaların bütçe harcamalarının üçte birinden fazla olduğu göz önünde bulundurulduğunda, bu açıdan bütçe disiplininin sağlanamadığı açıkça görülmektedir. Yıllardır bilinmekte olan çözüm yolları şu şekilde özetlenebilir: 1. Fonlar birkaç tane ile sınırlandırılmalıdır ve tümü hesap verebilirlik ve şeffaflık açısından çağdaş standartlara sahip olmalıdır; 2. Kamu kurumlarının bütçeleri Avrupa Ulusal ve Bölgesel Hesaplar Sistemi olarak bilinen ESA95 standartlarında sınıflandırılmalı ve bütçe kapsamına alınmalıdır.

İkinci temel gösterge olan başlangıç ve gerçekleşen bütçe rakamları arasındaki fark da bütçemizin disiplinden uzak olduğunu göstermektedir. Son beş yılın Genel Gelir Gider Raporlarına göre, başlangıç ve gerçekleşen mahalli (Türkiye Cumhuriyeti’nden alınan kredi ve hibeler hariç) bütçe açıkları aşağıdaki tabloda görüldüğü gibidir:

Yıl

Başlangıç (TL)

Gerçekleşen (TL)

Fark

2011

-665,870,300

-447,281,802

-33%

2012

-629,782,240

-160,157,238

-75%

2013

-464,141993

-200,842,224

-57%

2014

-697,517,000

-354,566,197

-49%

2015

-683,720,000

-324,132,979

-53%

Ortalama

 -628,206,306

 -297,396,088

-53%

 

 

Tabloda açıkça görülmektedir ki, son beş yıldır başlangıç mahalli bütçe açığı ile gerçekleşen bütçe açığı arasında ortalama olarak %53’lük bir fark bulunmaktadır. Diğer bir deyişle, son beş yıldır ortalama olarak 628.2 milyon TL mahalli bütçe açığı beklenmesine rağmen, gerçekleşen mahalli açık bunun yarısından da az 297.4 milyon TL olmaktadır. Bazı yıllar (2011) gerçekleşen mahalli bütçe açığı beklenenin sadece dörtte biri kadar olmuştur. Bu da açıkça bütçe disiplininin sağlanamadığını, bütçe dengesi oluşturmak için potansiyel olduğunu, fakat bu konuda gerekli adımların atılmadığını göstermektedir. Vadesi bir yıl gibi kısa bir süreyi kapsayan Bütçe’de gerçek anlamda orta vadeli (üç yıl) bir planlama yapılmalıdır. Gerekli tasarrufları içerecek olan bu planlama ile bütçe dengesi oluşturulabilecek ve kendine yeten bir ekonomi yaratma hedefinin birinci koşulu olan bütçe disiplini sağlanmasında önemli bir ilerleme kaydedilecektir. 

Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.