Tülin Berova yazdı…
Seçimler yaklaşırken, mevcut seçim sistemimizi ve sandıkta kullanılan mührün gerçekte ne anlama geldiğini yeniden hatırlatmakta fayda olduğunu düşünüyorum. Seçmenin yalnızca hangi partiye oy vereceğini bilmesi yeterli değildir. Kullandığı mührün hangi adaylara oy kazandırdığını, tercih hakkının nasıl uygulandığını ve yaptığı işaretlemenin sandığa nasıl yansıdığını da bilmesi gerekir. Çünkü seçim sistemi ne kadar iyi anlaşılırsa sandıkta yapılan tercihler de o kadar bilinçli olur.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde milletvekilliği seçimleri altı ilçe üzerinden yapılmaktadır. Cumhuriyet Meclisi’nde elli milletvekili bulunmasına rağmen her ilçenin çıkaracağı milletvekili sayısı aynı değildir. Bu dağılım, ilçelerin nüfusları dikkate alınarak Yüksek Seçim Kurulu tarafından belirlenmektedir. Her siyasi parti, her ilçede o bölge için belirlenen milletvekili sayısı kadar aday göstermek zorundadır.
23 Ocak 2022 Milletvekilliği Erken Genel Seçimi’nde Lefkoşa 16, Gazimağusa 13, Girne 11, İskele 5, Güzelyurt 3 ve Lefke 2 milletvekili çıkarmıştır. Böylece Cumhuriyet Meclisi’ndeki 50 milletvekilliği tamamlanmış, seçime katılan her siyasi parti de bu dağılıma uygun olarak altı ilçede toplam 50 aday göstermiştir.
Seçmen, bir siyasi partinin amblemi altındaki kareye “EVET” mührünü bastığında yalnızca kendi ilçesindeki adaylara oy vermiş olmaz. Basılan mühür, o partinin altı ilçede gösterdiği 50 milletvekili adayının her birine birer oy kazandırır. Dolayısıyla mühür, siyasi partiye ve ülke genelindeki aday kadrosuna verilen desteği ifade eder.
Seçmen, mühür bastığı partinin adayları arasında ayrıca tercih yapabilir. Tercihler yalnızca mühür basılan siyasi partinin adayları arasından yapılmalı ve her ilçe için belirlenen sayıya uyulmalıdır.
Tercih sayısı, her ilçenin çıkaracağı milletvekili sayısının yarısı esas alınarak belirlenir. Tek sayılarda ortaya çıkan yarım bölüm dikkate alınmaz. Seçmenin altı ilçenin tamamında tercih yapma zorunluluğu yoktur. Ancak tercih yapılan ilçede belirlenen sayıya eksiksiz uyulması gerekir. 2022 seçimlerinde bu hesaplamaya göre Lefkoşa’da 8, Gazimağusa’da 6, Girne’de 5, İskele’de 2, Güzelyurt’ta 1 ve Lefke’de 1 aday için tercih hakkı bulunuyordu. Eksik veya fazla işaretleme yapılması yalnızca ilgili ilçedeki tercihlerin geçersiz sayılmasına yol açıyordu.
Buradaki ayrım önemlidir. Mühür, siyasi partinin bütün adaylarına eşit oy kazandırırken tercihler aynı parti içindeki adayların sıralanmasında etkili olur. Böylece seçmen hem partisine desteğini gösterir hem de adaylar arasındaki değerlendirmesini sandığa yansıtır.
Karma oyun kaldırılmasına ilişkin düzenlemenin Cumhuriyet Meclisi komitesinden oy çokluğuyla geçmesi de seçim sistemimiz açısından önemli bir gelişmedir. Düzenlemenin gerekçelerini ve seçim sistemine sağlayacağı katkıları sonraki yazımızda ayrıntılı olarak ele alacağız.
Seçim sisteminin doğru anlaşılması, sandık güvenliği kadar önemlidir. Kurallar yalnızca seçim dönemlerinde hatırlatılmamalıdır. Yüksek Seçim Kurulu, siyasi partiler ve basın kuruluşları seçmeni açık ve sade örneklerle bilgilendirmelidir. İktidarın da seçmenin tercihinin eksiksiz biçimde sandığa yansımasını sağlayacak düzenlemeleri desteklemesi demokratik sorumluluğun gereğidir.
Sandıkta birkaç saniyede yapılan bir işaret, ülkenin gelecek yıllarına ilişkin önemli bir karar taşır. Bu nedenle seçmen, mührün ne anlama geldiğini ve tercihin hangi sonucu doğurduğunu bilerek sandığa gitmelidir. Demokrasi yalnızca oy kullanmakla değil, kullanılan oyun değerini bilmekle güçlenir. Mühür küçüktür, ancak taşıdığı anlam büyüktür. Bilinçle kullanılan her oy, demokrasimizi güçlendirirken ülkemizin ihtiyaç duyduğu siyasi istikrarın temelini de sağlamlaştırır. Çünkü istikrar, seçmenin neye ve nasıl oy verdiğini bilerek sandığa gitmesiyle başlar.
