RAFS, Türkiye Uzay Ajansı öncülüğünde, TÜBİTAK Ulusal Metroloji Enstitüsü (UME) ana yükleniciliğinde, TÜBİTAK UZAY ve İTÜNOVA iş birliğiyle tamamen yerli imkanlarla geliştirildi.

Atomik saatler, atomların enerji seviyeleri arasındaki sabit rezonans frekanslarını referans alarak zamanı son derece yüksek hassasiyetle ölçüyor. Rubidyum atomu ise 1 saniyede 6 milyar 834 milyon 682 bin 610 kez titreşerek zaman ölçümünde referans oluşturuyor.

Yerli atomik saat uydu teknolojilerine katkı sağlayacak

Küp uydu üzerinde uzay koşullarında doğrulanacak RAFS’tan elde edilecek veriler, Türkiye’nin haberleşme, navigasyon, uydu sistemleri ve bilimsel uzay görevlerinde kullanılacak yüksek hassasiyetli zamanlama teknolojilerinin geliştirilmesine katkı sağlayacak.

Proje aynı zamanda Milli Uzay Programı kapsamında geliştirilen Bölgesel Konumlama ve Zamanlama Sistemi için kritik altyapılardan biri olarak öne çıkıyor. Uzay ortamında gerçekleştirilecek testlerden elde edilecek sonuçlar, gelecekte yerli uydu sistemleri ve frekans teknolojilerinde kullanılacak yeni nesil çözümlere temel oluşturacak.

AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ile "Çocukların Çevrim İçi Güvenliğine İlişkin Özel Uzman Heyeti"nin eş başkanları, bugün yayımlanan rapora ilişkin basın toplantısı düzenledi.

Von der Leyen burada yaptığı konuşmada, "2 eş başkan, 13 yaş altındaki çocuklar için AB genelinde uyumlu bir sosyal medya yaş sınırı öneriyor. Önerilen yaklaşım kademeli bir model. Buna göre, en küçük çocuklar için hiç ekran kullanılmamalı." ifadelerini kullandı.

Rapora göre, 13 yaşın altındaki çocukların sosyal medyaya yalnızca ebeveyn, bakım veren ya da öğretmen gözetiminde ve sınırlı süreyle erişiminin olması gerektiğini aktaran von der Leyen, platformların güvenli ve yaşa uygun olduklarını ispat etme sorumluluğu olması gerektiğinin altını çizdi. Von der Leyen, "Ancak bu koşul sağlandığında 13 yaş üzerindeki gençler sosyal medyaya erişebilmelidir." dedi.

- "Sosyal medya bir oyuncak değildir"

Raporun, bugün hükümetlerin karşı karşıya olduğu en büyük sorunlardan biri olan çocukların çevrim içi ortamda nasıl korunacağı ve geleceğin dijital dünyasında yeni normların nasıl oluşturulacağı konusunu incelediğini aktaran von der Leyen, "Avrupa'da çocuklarımızı ebeveynlerin yetiştirdiğine, onları sömürücü algoritmaların yetiştirmemesi gerektiğine inanıyoruz. Bu nedenle çok net olmak istiyorum: Sosyal medya bir oyuncak değildir." diye konuştu.

Von der Leyen, büyük teknoloji şirketlerinin çocuklara sınırsız erişimini sürdürmesine izin verilen mevcut durumun yeni nesilleri daha fazla ruhsal zarar, bağımlılık ve mutsuzluğa mahkum edeceğini belirterek, "Veriler de bunu gösteriyor. Avrupa'da gençler artık günde 4 ila 6 saatlerini ekran başında geçiriyor. Bu, yaşamlarının yaklaşık 20 yılına denk geliyor." ifadesini kullandı.

Öte yandan Avrupa genelinde çocukların yaklaşık yüzde 60'ının çevrim içi ortamda duygusal veya psikososyal sorunlarla karşılaştığına dikkati çeken von der Leyen, şunları kaydetti:

"Çocukların refahı düşünülmeden tasarlanmış bir sistemde başarılı olmalarını bekleyemeyiz. İlk olarak, bu sistemleri kuran platformlardır ve artık hizmetlerinin zarar vermediğini kanıtlamak zorundadırlar. Avrupa'da bir ürünü geliştiren, onun güvenliğinden de sorumludur."

- "Tasarım gereği güvenlik" kuralı

Von der Leyen, Avrupa'da kuralın "tasarım gereği güvenlik" olduğunun altını çizerek, platformların, özellikle en kırılgan kullanıcılar olan çocuklara karşı yükümlülüğü bulunduğunu dile getirdi.

Platformlara yaşa uygun kısıtlamalar getirilmesi gerektiğinin de açık olduğunu kaydeden von der Leyen, "Mesele çocukların sosyal medyaya erişip erişemeyeceği değil, sosyal medyanın çocuklara ne zaman ve hangi koşullarda erişebileceğidir." değerlendirmesinde bulundu.

Von der Leyen, araştırmaların sosyal medya için bir başlangıç yaşı belirlenmesi gerektiği yönündeki gerekçeleri daha da güçlendirdiğini belirtti.

- "Yaz sonrasında yasa teklifi sunacağız"

Değişimin zaman alacağına işaret eden von der Leyen, çocukluk döneminin, beynin olağanüstü ve hassas biçimde geliştiği bir dönem olduğunu, bu süreçte çocukların gerçek dünyada vakit geçirmeye ihtiyacı bulunduğunu söyledi.

Von der Leyen, "Şimdi Avrupa düzeyinde harekete geçme zamanı. Raporu ve tavsiyeleri dikkatle inceleyeceğiz. Yaz sonrasında bir yasa teklifi sunacağız. Üye devletlerin farklı önerilerini değerlendirecek, bunları çalışmamıza entegre edecek ve AB'nin sıklıkla yaptığı gibi ortak ve uyumlu bir çözüm önerisi ortaya koyacağız." ifadesini kullandı.

- "13 yaş altındaki çocuklar için AB genelinde ortak bir yaş sınırı getirilmeli"

Uzman heyeti eş başkanlarından Prof. Dr. Jörg M. Fegert de "Çocuk ve ergen psikiyatristleri olarak risklerin tüm çocuklar için aynı olmadığını biliyoruz. Ancak tavsiyelerimizi ortak ilkeler temelinde hazırladık." diye konuştu.

İlk önerinin yaşa uygunluk ilkesi olduğunu belirten Fegert, "Doğumdan 3 yaşına kadar çocukların hiçbir şekilde ekranla karşılaşmamasını öneriyoruz." dedi.

Fegert, 3-12 yaşındaki, yani ergenlik öncesi çocukların yalnızca ebeveynleri veya öğretmenleri eşliğinde ve sınırlı sürelerle çevrim içi olması gerektiğinin altını çizdi.

13-18 yaş arasındaki gençlerin sosyal medya hizmetlerine giderek daha bağımsız erişebilmesini önerdiklerini aktaran Fegert, "Ancak bu erişim 'tasarım gereği güvenli' veya 'varsayılan olarak güvenli' sistemlerle sağlanmalıdır. 13 yaş altındaki çocuklar için AB genelinde ortak bir yaş sınırı getirilmesi temel tavsiyelerimizden biridir." ifadesini kullandı.

Fegert, yaşa dayalı tüm erişim modellerinde etkili, orantılı ve güvenli ebeveyn gözetimi bulunması gerektiğine dikkati çekti.

Diğer eş başkan Dr. Maria Melchior ise "Sonuçlarımız çok açık: Çocuklar ve gençler, kullandıkları tüm sosyal medya platformlarında ve diğer dijital hizmetlerde güvenli olmalıdır." diye konuştu.

Gençlerin öğrenme ve üretme toplumunun ve dijital toplumun aktif vatandaşları olarak yer alma fırsatlarından yararlanabilmeleri için dijital dünyaya güvenli erişimlerinin sağlanması gerektiğine işaret eden Melchior, "Çevrim içi risklerin her çocuk için aynı olmadığını biliyoruz. Ancak hangi koşullarda yaşarlarsa yaşasınlar tüm çocuklar güvenli bir dijital ortamda büyüme hakkına sahiptir." dedi.

Melchior, bu nedenle sosyal medya platformlarının nasıl çalışacağına ilişkin çok net kurallar getirilmesini önerdiklerini söyledi.

ABD, NASA aracılığıyla Ay için "Eşgüdümlü Ay Zamanı" adında evrensel bir sistem kurmaya çalışıyor. Ancak Çin bu standardı kabul etmeye yanaşmıyor.

Ay'da görev yapacak uyduların ve uzay araçlarının birbiriyle sorunsuz haberleşebilmesi için kesin bir zaman birliğine ihtiyaç duyuluyor.

GPS sistemlerinde saatlerin mikrosaniye düzeyinde bile farklılık göstermesi, konum hesaplamalarında yüzlerce metrelik kaymalara yol açıyor.

Bu durum, özellikle insanlı uzay uçuşlarında ve acil iniş senaryolarında ölümcül sonuçlar doğurma riski taşıyor.

Çin'in uydu üstünlüğü yarışı kızıştırıyor

ABD toplam uzay görevi sayısında önde olsa da Çin, Ay'ın karanlık yüzü ile iletişimi sağlayan röle uydularına sahip tek ülke konumunda bulunuyor. Bu uydular, Çin'e gelecekte kurulacak bir Ay GPS sistemi için büyük bir avantaj sağlıyor.

Uzmanlar, Çin'in kendi standartlarını kabul ettirmesi durumunda özel uzay şirketlerinin de yatırımlarını bu ülkeye yönlendirebileceğini belirtiyor. Kendi standartlarını oluşturmak isteyen Çin, son olarak "Ay Zamanı Efemerisi" adını verdiği kendi matematiksel zaman modelini duyurdu.

Zamanın göreliliği ve Ay'daki fiziksel gerçeklik

Ay'da zaman ayarı yapmayı zorlaştıran tek unsur siyasi rekabet değil, aynı zamanda fizik kuralları.

Genel görelilik teorisine göre yer çekimi zamanın akışını etkiliyor ve Ay'daki saatler, Dünya'daki saatlere kıyasla günde yaklaşık 56 mikrosaniye daha hızlı çalışıyor.

Gelecekte kurulması planlanan Ay ekonomisi ve kalıcı üsler için bu zaman farkının Dünya zamanına hassas bir şekilde uyarlanması gerekiyor.

Siyasi çekişmelere rağmen her iki ülkenin bilimsel kurumları, matematiksel ve fiziksel veriler üzerinde uzlaşarak uzaydaki operasyonları güvenli kılmak adına danışmanlık düzeyinde iletişim kurmayı sürdürüyor.

NASA, Houston'daki Johnson Uzay Merkezi'nde, Artemis III görevi kapsamında 2028 sonuna kadar Ay yüzeyine inme hedefi çalışmalarının bir sonraki aşaması için seçtiği 4 astronotu tanıttı.

Uzay ajansı tarafından yapılan açıklamada, söz konusu yolculuğa katılacak astronotların, Randy Bresnik, Luca Parmitano, Frank Rubio ve Andre Douglas olacağı bildirildi.

Açıklamada, emekli bir ABD denizci subayı olan Bresnik'in bu "görevin komutanı", Avrupa Uzay Ajansında görevli İtalyan astronot Parmitano'nun "pilot" olarak görev yapacağı belirtilirken Douglas ve Rubio'nun da bu yolculukta "görev uzmanları" olarak yer alacağı bilgisi paylaşıldı.

NASA, 5. astronot Bob Hines'in "yedek üye" olarak mürettebatla birlikte eğitim alacağını duyurdu.

Yaklaşık 2 hafta sürecek

NASA'nın Artemis Program Yöneticisi Jeremy Parsons, yaptığı açıklamada, Artemis III görevinin yaklaşık 2 hafta sürmesinin beklendiğini ve bunun Artemis programının son test görevi olmasının amaçlandığını belirtti.

Parsons, Artemis III'ün başarılı olması durumunda NASA'nın bir sonraki görev olan Artemis IV ile Ay'a mürettebat indirmeyi planladığını ifade etti.

Artemis programıyla Ay'da kalıcı bir insan varlığı oluşturmayı hedefleyen uzay ajansı bu yıl, Ay yüzeyinde bir üs inşa etmek için 20 milyar dolar harcama planını açıklamıştı.

NASA, genel olarak bilim, matematik, mühendislik veya ilgili alanlarda yüksek lisans derecesine sahip, alanlarında en az 2 yıl çalışmış ve zorlu bir fiziksel muayeneden geçebilen Amerikan vatandaşlarının astronot başvurularını değerlendiriyor.

Artemis II nisanda Ay çevresindeki görevini gerçekleştirmişti

NASA'nın Orion kapsülü, Artemis II misyonu kapsamında Florida'nın Kennedy Uzay Merkezi’nden 1 Nisan'da fırlatılmıştı.

Artemis II mürettebatı, Dünya ve Ay çevresinde yaptıkları 10 günlük görev uçuşunda 1 milyon 118 bin kilometreye yakın bir mesafe katetmiş ve Ay'ın daha önce görülmeyen kısımlarını görüntülemişti.

Artemis II görevini başarıyla tamamlayan Orion kapsülü, 11 Nisan'da sorunsuz şekilde Dünya'ya dönüş yapmış ve Artemis III misyonuna geçişi sağlamıştı.

NASA, Artemis III göreviyle astronotları aya indirmeyi planlamıştı ancak NASA Yöneticisi Jared Isaacman programı tekrar gözden geçirerek görev sayısını artırmıştı.

Açıklamada, Mars yörüngesinde 11 yılı aşkın süre faaliyet gösteren Maven uzay aracından beklenmedik sinyal kaybı sonucu en son 6 Aralık 2025'te haber alındığı kaydedildi.

NASA'nın aracı kurtarma çalışmalarını değerlendirmek ve muhtemel durumunu belirlemek amacıyla arıza inceleme kurulu topladığı belirtilen açıklamada, kurulun uzay aracının kurtarılamayacağına ve artık bilimsel araştırma ile veri aktarım görevini yerine getiremeyeceğine karar verdiği bilgisi paylaşıldı.

NASA'nın Derin Uzay Ağının (DSN), Mars'ın arkasından çıktığında uzay aracının yörüngesinde bozulma olduğunu tespit ettiği aktarılan açıklamada, kurulun bu nedenle Maven'in kurtarılamaz durumda olduğu sonucuna vardığı ifade edildi.

Misyonun tüm veri setini arşivlemek üzere standart prosedürlerin izlendiği belirtilen açıklamada, MAVEN misyonunun resmi olarak sonlandırma sürecinin başlatıldığı bildirildi.

2013'te fırlatılan Maven, 2014'te Mars'a ulaşarak gezegenin üst atmosferini ve Güneş rüzgarlarıyla etkileşimini incelemeye başlamıştı.

Maven, bilimsel görevinin yanı sıra NASA'nın Mars'taki iki keşif aracı Curiosity ve Perseverance için de iletişim aktarma uydusu olarak görev yapıyordu.

Bilim insanları, Mars'ın milyarlarca yıl içinde atmosferinin büyük bölümünü Güneş kaynaklı etkiler nedeniyle kaybettiğini, bunun da Mars'ı sıcak ve nemli bir ortamdan soğuk ve kuru bir gezegene dönüştürdüğünü belirtiyor.

İlk deney kapsamında, tekrarlayan sesler arasına farklı tonlar eklenerek beynin bu değişiklikleri algılayıp algılamadığı test edildi.

Araştırmacılar, beyinde kısa ile uzun vadeli hafıza ve öğrenmeden sorumlu hipokampus bölgesindeki sinir hücrelerinin zamanla farklı sesleri ayırt etme kapasitesinin arttığını gözlemledi.

İkinci deneyde ise bilinci kapalı hastalara kısa hikayeler dinletildi.

Hastaların isim, fiil ve sıfat gibi farklı kelime türlerini ayırt edebildiğini tespit eden araştırmacılar, beynin bazı kelimeleri duyulmadan önce tahmin ettiğini de belirledi.

Araştırma sonucunda, genel anestezi altında veya bilinç kapalıyken beynin, dil öğrenmeyi ve duyduğu kelimeleri algılamayı sürdürdüğünü aktaran bilim insanları, bulguların felç ve benzeri beyin hasarlarının tedavisinde yeni yöntemlerin geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini vurguladı.

Çalışmanın ortak yazarlarından Doktor Sameer Aheth, "Bulgularımız, beynin bilinç kaybı sırasında sanıldığından çok daha aktif olduğunu gösteriyor." ifadesini kullandı.

Araştırmanın detaylarına "Nature" dergisinde yer verildi.

Downdetector verilerine göre kullanıcılar, Facebook ve Instagram'a New York saatiyle 10.00 (TSİ:18.00) itibarıyla erişim sorunu yaşadıklarını bildirmeye başladı.

Dünya genelinde yüz binlerce kullanıcının etkilendiği erişim sorunları, Türkiye'de de yaşandı.

Türkiye Ulaştırma ve Altyapı Bakan Yardımcısı Ömer Fatih Sayan, X'ten yaptığı paylaşımda, "Ulusal Siber Olaylara Müdahale Merkezimizin yapmış olduğu incelemeler neticesinde Instagram ve Facebook'ta gerçekleşen hizmet kesintisinin global kaynaklı olduğu tespit edildi" ifadesini kullandı.

Apple Türkiye’nin resmi internet sitesindeki fiyatlara göre en ucuz iPhone modeli 29 bin liraya yükselirken, en pahalı iPhone modeli 110 bin liraya yaklaştı.

Buna göre en ucuz model olan iPhone SE 64 GB, 28.999 TL'ye yükseldi. En pahalı model olan iPhone 15 Pro Max 1 TB’ın fiyatı ise 107.999 TL'ye yükseldi.Apple ürünlerine en son Aralık 2023'te zam gelmişti.

Yeni zamla birlikte;

iPhone SE 64 GB: 28.999 TL

iPhone 14 128 GB: 51.499 TL

iPhone 14 Plus 128 GB: 58.499 TL

iPhone 15 128GB: 58.499 TL

iPhone 15 Pro 128GB: 75.499 TL

iPhone 15 Pro Max 256 GB: 89.999 TL

iPhone 15 Pro Max 1 TB: 107.999 TL

Apple Watch Series 9 Alüminyum 45 mm: 18.499 TL

Apple Watch Series 9 Paslanmaz Çelik 41 mm: 38.999 TL

Apple Watch Series 9 Paslanmaz Çelik 45 mm: 40.799 TL

M2 MacBook Air 13 inç 256 GB: 42.999 TL

Hindistan Cumhurbaşkanı Droupadi Murmu'nun adı verilen Melanochlamys Droupadi adlı kabuksuz deniz salyangozu yakut kırmızısı beneğiyle kahverengimsi siyah renkte ve 7 milimetreye kadar büyüyebiliyor.

Açıklamada, istasyonda görevlendirilecek yeni taykonotların seçildiği ve eğitimlerinin sürdüğü kaydedildi.

Öte yandan, taykonotların ihtiyaçlarının karşılanması için iki ikmal seferi de yapılması bekleniyor.

Üçer kişilik taykonot ekiplerinin dönüşümlü görev yaptığı istasyona, "Şıncou (Kutsal Gemi)" mekikleriyle personel, "Tiencou (Gök Gemisi)" mekikleriyle ise ikmal malzemeleri taşınıyor.

Çin'in uzay istasyonu "Tiengong"

Çin, ABD'nin uzay araştırmaları alanındaki işbirliğini yasaklaması ve Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS) programına katılımını engellemesi nedeniyle Dünya yörüngesinde kendi uzay istasyonunu kurdu.

Bir çekirdek modül, 2 laboratuvar modülünden oluşan ve uzay teleskobu eklenmesi planlanan Tiengong Uzay İstasyonu, Rusya'nın artık faal olmayan Mir Uzay İstasyonu model alınarak inşa edildi.

İstasyonun ana parçası "Tienhı (Göksel Uyum)" çekirdek modülü 29 Nisan 2021'de, ilk laboratuvar modülü "Vıntien (Gökleri Aramak)" 24 Temmuz 2022'de, ikinci laboratuvar modülü "Mıngtien (Gökleri Düşlemek)" ise 31 Ekim 2022'de fırlatıldı.

Çekirdek modüle laboratuvar modüllerinin eklenmesiyle istasyonun "T" biçimli ana iskeleti tamamlanırken, istasyon "uygulama ve geliştirme aşamasına" geçti.

"Şüntien (Gökleri Dolaşmak)" adı verilen uzay teleskobunun da ayrı bir modül olarak istasyona eklenmesi planlanıyor.

NASA’nın resmi X hesabından yayınlanan ve, “Harika bir kaldera. Türkiye'deki Nemrut Dağı'nın karla kaplı kalderasının bu fotoğrafını bir @Space_Station astronotu çekti. Kalderanın doğu yarısı geçmiş patlamalardan kaynaklanan katılaşmış lav akıntılarına sahiptir. Nemrut Gölü'nü besleyen kaplıcalar batı yarısına akıyor.” notuyla paylaşılan fotoğraf beğeni topladı.

Bu yıl 100 fırlatışta 300'den fazla uydu ve aracı uzaya gönderecek olan ülke, yıllık fırlatış sayısında önemli artış hedefleniyor.

Fırlatışların 70'i CASC tarafından, uzay programının ana taşıyıcı sistemi olan Long March (uzun yürüyüş) roketleriyle, geri kalanı ise özel şirketlerce kendi geliştirdikleri roketlerle gerçekleştirilecek.

Çin, 2023'de 17'si özel şirketlerce gerçekleştirilen 67 fırlatış yapmıştı.

Çang'ı 6 keşif aracı, Ay'ın karanlık yüzüne gönderilecek

Çin'in Dünya yörüngesinde kurduğu Tiengong Uzay İstasyonuna, bu yıl iki insanlı sefer ve iki kargo seferi yapılacak.

Ay'ın karanlık yüzünden kaya ve toprak örnekleri toplaması hedeflenen "Çang'ı 6" keşif aracı ile Ay'ın uzak yüzüyle iletişimini sağlayacak "Çüeçiao 2" aktarım uydusu, 2024'ün ilk yarısında fırlatılacak.

Çin-Fransa ortaklığında geliştirilen Değişken Uzay Nesneleri İzleme Uydusu (SVOM) ve Çin-İtalya ortaklığında geliştirilen Çin Sismo-Elektromanyetik Uydusu da (CSES) bu yıl içinde uzaya gönderilecek.

CASC, Long March roketlerinin iki yeni modeli Long March 6C ve Long March 12'nin ilk fırlatışlarını yapmayı hedefliyor.

Öte yandan ülkenin güneyindeki Haynan Adası'nda özel şirketlerin fırlatışları için kullanılacak yeni bir fırlatma merkezinin hizmete girmesi planlanıyor.

Böylece Bayraktar AKINCI TİHA'nın 2X850 HP gücündeki üçüncü varyantı gökyüzü ile buluştu.

1700 HP gücünde

Bayraktar AKINCI C, 2X850 HP olmak üzere toplamda sahip olduğu 1700 HP güç ile sınıfının en etkili ve kabiliyetli muharip platformu olacak.

Bugün gerçekleştirilen test faaliyetinde Bayraktar AKINCI C, 1 saatten fazla havada kaldı. Uçuş sırasında aerodinamik parametre adımları başarıyla test edildi.

En büyük ihracat anlaşması

İlk uçuşunu 6 Aralık 2019'da yapan Bayraktar AKINCI TİHA, 29 Ağustos 2021'de envantere girdi.

Yakın dönemde 2X450 HP gücündeki Bayraktar AKINCI A ve 2X750 HP gücündeki Bayraktar AKINCI B, Türk güvenlik güçlerinin yanı sıra başta Azerbaycan olmak üzere dost ve müttefik ülkelerin envanterine de katılmaya başladı.

Azerbaycan envanterine giren Bayraktar AKINCI TİHA'nın 9 Şubat'ta gerçekleştirdiği ilk uçuşunu Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Baykar Yönetim Kurulu Başkanı Selçuk Bayraktar birlikte izledi.

Suudi Arabistan ile geçen yıl yapılan ihracat ve işbirliği anlaşması, Cumhuriyet tarihinde Türk savunma ve havacılık sanayisinin tek seferde yaptığı en büyük ihracat anlaşması oldu.

ASELFLIR-500 ile vurdu

22 Şubat'ta icra edilen test kapsamında Bayraktar AKINCI, Aselsan tarafından milli olarak geliştirilen ASELFLIR-500 Elektro-Optik Keşif, Gözetleme ve Hedefleme Sistemi'ni kullanarak deniz üstünde seyreden Albatros İDA'yı başarıyla imha etti.

AKINCI TİHA, 40 bin uçuş saatini başarıyla tamamlayarak Türk havacılık tarihinde önemli bir kilometre taşını daha geride bıraktı.

45 bin 118 feet ile milli havacılık irtifa rekoruna sahip olan Bayraktar AKINCI, 2023'te 3 ülkeyi uçarak geçmek suretiyle Bakü'ye gitmişti. Bu uçuş için Tekirdağ-Çorlu'dan havalanan TİHA, Türkiye, Gürcistan ve Azerbaycan'ı bir uçtan bir uca katetti. Ayrıca, 2022'de Efes Tatbikatı kapsamında Batman'dan kalkarak İzmir'deki hedefleri başarıyla vurmuştu.

Gökbilimciler, milyarlarca yıl önce Dünya'ya 3,8 milyar ışık yılı mesafedeki yüzlerce galaksiyi içeren devasa bir galaksi kümesi olan SDSS J1531'de şimdiye kadar kaydedilen en büyük kara delik patlamalarından birini gözlemledi.

Patlamanın galaksi kümesindeki galaksilerden birinin merkezindeki süper kütleli kara delikten kaynaklandığını değerlendiren gökbilimciler, patlama sonucu devasa bir boşluğun oluştuğunu tespit etti.

Çalışmayı yöneten Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezinden Osase Omoruyi, "Bu büyük patlamaya ilişkin kanıtlarımızın güçlü olduğunu düşünüyoruz, ancak Chandra ve LOFAR ile yapılacak daha fazla gözlem durumu kesinleştirecektir." ifadesini kullandı.

Omoruyi, halihazırda tespit ettikleri boşluğun kökenine ilişkin daha fazla bilgi edinmeyi ve kara deliğin diğer tarafında da oluştuğu tahmin edilen boşluğu bulmayı umduklarını kaydetti.

Araştırma bulguları, "The Astrophysical Journal" dergisinde yayınlandı.

Beyin çipleri tasarlayan Neuralink şirketinin kurucusu Elon Musk, beynine çip takılan ilk insanın tamamen iyileşmiş göründüğünü ve düşünerek bilgisayar fare imlecini oynatabildiğini açıkladı.

Avustralya ve Şili'den bilim insanlarından oluşan bir ekip, Şili'deki Atacama Çölü'nde bulunan teleskoplar yardımıyla yaptıkları gözlemler sonucu "J0529-4351" ismi verilen aşırı parlaklığa ve kütleye sahip gök cismi kuasara ilişkin çarpıcı detaylar buldu.

Gök bilimciler, araştırmalar sonrası, Güneş'ten 500 trilyon kat daha parlak olan bu kuasarın "evrendeki en parlak cisim" olabileceği sonucuna vardı.

Söz konusu kuasarın Dünya'dan 12 milyar ışık yılı uzaklıkta bulunduğunu kaydeden gök bilimciler, cismin merkezinde bulunan kara deliğin kütlesinin Güneş'in 17 ila 19 milyar katı olduğunu da tespit etti.

Araştırmanın detayları "Nature Astronomy" dergisinde yayımlandı.

UVEX teleskobu yardımıyla galaksilerin, yıldız patlamalarının ve büyük yıldızların incelenmesi hedefleniyor.

NASA Bilim Misyonu Direktörlüğünden Nicola Fox, konuya ilişkin, "UVEX teleskobu, galaksilerin doğasını daha iyi anlamamıza ve evrendeki değişen olayları takip etmemize yardımcı olacak." değerlendirmesinde bulundu.

Ajansın Astrofizik Bölümü Direktörü Mark Clampin ise UVEX'in, evrendeki çoklu dalga boylarının ve geçici değişimlerin izlenmesine yardımcı olacağını söyledi.

UVEX teleskobunun 2 yıllık görev maliyetinin, fırlatma giderleri hariç 300 milyon dolar olması bekleniyor.

Araştırma kapsamında, kan örneği alınan ve tartılan 20 kutup ayısı, 3 sene boyunca GPS ve kameralı tasmalarla takip edildi.

Kanada'nın Manitoba eyaletinin batısında araştırmalarını yürüten bilim insanları, bölgede deniz buzulunun tamamen eridiği zaman aralığının, 1979-2015 döneminde 3 hafta daha arttığını gözlemledi.

Kutup ayılarının avlanma dönemi olan ilkbahar sonu yaz başında iklim değişikliği nedeniyle deniz buzullarının çoğunlukla eridiğini vurgulayan araştırmacılar, bu türün uzun saatler yüzdükten sonra buldukları avı yiyemeyecek kadar yorgun düştüğünü ortaya koydu.

Deniz buzulunun tamamen eridiği yaz aylarında av bulmak için yüzen veya yemiş, kuş yumurtası ve otla beslenen 19 kutup ayısı, günde ortalama 1 kilogramla dönem sonunda vücut kütlesinin yaklaşık yüzde 11'ini kaybetti.

Buna karşın zamanının çoğunu dinlenerek harcayan ve rastladığı bazı ölmüş hayvan kalıntılarıyla beslenen 20'nci kutup ayısı ise dönem sonuna kadar 32 kilogram aldı.

"Açlık karşısında hayatta kalma ihtimalleri düştü"

Buzul erime oranlarının artması nedeniyle ayıların daha fazla yüzerek efor sarf ettiğine işaret eden araştırma yazarlarından Anthony Pagano, "Bir ergen dişi kutup ayısı, karşılaştığı beyaz balina ölüsünden birkaç ısırık aldıktan sonra üzerinde uyumaya başladı." ifadesini kullandı.

Pagano, kutup ayılarının erime nedeniyle benimsedikleri farklı avlanma stratejilerinden verim alamadığını ve açlık karşısında hayatta kalma ihtimallerinin düştüğünü belirtti.

Araştırmanın sonuçları, "Nature Communications" dergisinde yayımlandı.

ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA) verilerine göre yapay zekanın arama motorlarına entegrasyonu ile daha fazla hesaplama ve model çalıştırma ihtiyacı doğarken her bir aramada harcanan birim enerji bu nedenle 5 kat arttı.

Massachusetts Amherst Üniversitesi akademisyenlerince yapılan araştırmaya göre yeni bir dil modelini çalışırken bir yapay zeka modeli 320 ton karbondioksit salımına neden oluyor ve bu miktarın 5 otomobilin kullanım ömürleri boyunca saldıkları karbondioksite eş değer olduğu hesaplanıyor. Araştırmada yapay zeka teknolojilerinden biri olan GPT-3'ün eğitiminde 1287 megavatsaat elektrik harcandığı ve bunun da 502 ton karbondioksit salımına sebep olduğu vurgulandı.

Yapay zeka ve çevre ilişkisi hakkında sorularını yanıtlayan İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Bilgisayar ve Bilişim Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölüm Başkanı ve Uluslararası Tarım Bilişimi Birliği (Agromatics Society) Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Berk Üstündağ, yapay zekanın çevre teknolojilerine önemli katkılar sunabileceğini, karbon ayak izinin düşürülmesine ve su kaynaklarının verimli kullanımına olanak sağlayabileceğini söyledi.

Yapay zekanın arıtma teknolojileri ve hava kalitesi gibi konularda noktasal ölçümlere olanak sağladığını bildiren Üstündağ, dijitalleşmenin giderek yeni nesil yapay zekaya evrileceğini ve Türkiye'nin bunu kullanarak ulusal ve uluslararası toplam karbon salımını önemli miktarda azaltabileceğini dile getirdi.

Üstündağ, "Yapay zekanın kuantum seviyesindeki olayları inceleme ve tahmin yeteneği, füzyon enerjisi dahil olmak üzere, daha düşük karbon ayak izi olan alternatif enerji sistemleri geliştirmemizi hızlandıracak. Dolayısıyla nükleer atığı ve radyoaktif kirliliği olmayan yeni nükleer enerji yöntemleri önümüzdeki 10 ila 20 yılda yaygınlaşmaya başlayacak. Bunu yapanlar içerisinde özellikle yapay zekaya dayalı teknolojileri kullananlar önde olacaklar." değerlendirmesinde bulundu.

Tarımda ve sanayide yapay zekanın önemine değinen Üstündağ, şunları kaydetti:

"Yapay zekayı kullanarak ben parsel bazında da su reçetesini fenolojik evreye (bitkilerin gelişme safhalarına) ayrıştırarak yapabilirim ama bir çiftçi tek tek hepsini gözleyerek yapamaz. Demek ki benim bunu servisleştirmeye ihtiyacım var. Yapay zekayı kullandığım zaman yeterince dijitalleşme sağlarsam yüzde 30'a yakın, daha çok tasarruf sağlayabiliyorum. Havza bazında, planda, toplamda yüzde 25 daha ekonomik üretim yapabiliyorum ve daha önemlisi torunlarımın suyunu çalmıyorum, ekolojik olarak daha uyumlu bir sistem oluşturuyorum ve bunu ileriye doğru götürebiliyorum."

"20 soruluk çalışmanın su ayak izi 500-700 milimetre"

İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) İnşaat Fakültesi Çevre Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi ve Sürdürülebilirlik Ofisi Koordinatörü Doç. Dr. Börte Köse Mutlu, yapay zeka altyapısının sadece elektrik değil aynı zamanda su tüketimine de neden olduğunu, doğrudan soğutma için veya dolaylı olarak elektrik üretimi için harcanan suyun sanal ya da gömülü su olarak adlandırıldığını belirtti.

En çok kullanılan yapay zeka teknolojilerinden ChatGPT'nin yıllık 8,4 ton karbondioksit salımına neden olduğunu aktaran Mutlu, yapay zekanın su ayak izi hakkında ise şu bilgileri paylaştı:

"20 soruluk bir ChatGPT çalışmasında minimum yarım litre, 500-700 mililitre civarında, orta boy bir su şişesi kadar su sarfiyatı oluyor. Bu kullanıcı anlamında bakınca hesaplanan miktar. Asıl ChatGPT'nin modelleri eğitme, dilleri öğretme ve geliştirme süreçlerinde üreticilerin payının yıllık 700 bin litre su sarfiyatı olduğu söyleniyor. Tabii kullanıcının ayak izi var ama bunların geliştirilme sürecindeki ayak izinin azaltılması gerekiyor. Bununla ilgili de gerçekten farkındalıklar var, üreticiler stratejiler geliştirmeye başladılar."

ChatGPT'deki basit bir talebin dahi bir arama motoru aramasından 100 kat daha fazla ayak izine neden olduğunu vurgulayan Mutlu, sektörlerden kaynaklanan karbon salımında yapay zekanın henüz ön sıralarda yer almadığına fakat 2030'da Avrupa'da yapay zeka uygulamalarının kullandığı altyapıların, enerji sarfiyatını yüzde 30 artırmasının beklendiğine dikkati çekti.

Modellerin çalışmasında ve yapay zeka dillerinin eğitiminde ortaya çıkan ısının etkisini azaltmak için kullanılan soğutucu sistemlerinin ciddi enerji sarfiyatına neden olduğuna işaret eden Mutlu, yapay zekanın enerji tüketiminin yüzde 40'ının soğutma sistemlerinde harcandığından bahsetti.

Mutlu, yapay zekanın üretimi ve kullanımı esnasında harcanan enerjinin çevre kirliliğine neden olmaması için alternatif enerji kaynaklarından faydalanılması gerektiğinin altını çizerek, "Aslında yeşil, temiz ve yenilenebilir enerjiyle bu bilişim teknolojilerinin sarfiyatlarını karşıladığımızda hem karbon ayak izi hem de doğrudan su ayak izi azalıyor." diye konuştu.

"Biyoçeşitlilikte yapay zekayı kullanabiliriz"

Çevreyi tehdit eden sorunlardan birinin de atıklar olduğu ve atıkların sınıflandırılması ve geri dönüşümünde yapay zekadan faydalanılarak performansın artırılabileceği görüşünü paylaşan Mutlu, atıkların ayrıştırılarak gruplandırılmasında görsel algılama sisteminin kullanılarak geçmişe dayalı verilerle geleceğe yönelik kararlar alınabileceğini, atığın minimize edilmesinin ve içindeki elementlerin geri kazanımının kolaylaşabileceğini belirtti.

Yapay zekanın iklim senaryoları ve modelleme çalışmalarına dahil edilmesiyle iklim modellerinin gerçeğe çok daha yakın olabileceği tahmininde bulunan Mutlu, bu teknolojinin çevreye sağlayabileceği diğer faydaları şöyle özetledi:

"Akıllı şehir ve trafik uygulamalarında, rota belirlemede belki trafiği, şeritleri kontrol etmede yapay zekayı kullandığımızda otonom araçların yayılmasıyla direkt karbon salımlarını azaltacağız. Ondan sonra sürdürülebilir tarımda, akıllı sulama, gübreleme, pestisit, herbisit ve biyosit kullanımlarında bize veri toplamada ve karar almada yardımcı olacak. Biyoçeşitlilik de çok önemli ve doğrudan belki yapay zekayla çok bağdaştırmadığımız bir konu ama hem canlı türlerinin hem orman ve peyzaj ürünlerinin verilerinin bizim için kayda alınması, takip edilmesi ve bazen belli kararlar verilmesi lazım. Bunları söylerse biyoçeşitlilikle ilgili eylemlerimizde de biz yapay zekayı kullanabiliriz. Türlerin azalmasını ve bazen yok olmasını engelleyebiliriz, ormansızlaşma konusunda hemen eylemlere geçebiliriz."

Gezeravcı, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, "Yeğenim Karan benden uzaydan yıldız getirmemi istemişti. Bu sefer yıldız getirmek nasip olmadı ama yanımda birbirinden değerli hocalarımızın hazırladığı 13 deneyin örneklerini getirdim. Eminim bu çalışmalar ülkemin geleceğini bir yıldız gibi parlatacak." değerlendirmesinde bulundu.

Karan 'Kanka' dediği amcasından yıldız istemişti

Gezeravcı'nın ailesi fırlatma için geldikleri ABD'de değerlendirmede bulunmuştu.

Gelinleri Hilal Gezeravcı, oğlu Karan ile amcası arasında müthiş bir gönül bağı olduğunu belirterek, şunları söylemişti:

"Ailesi olarak kendisini çok seviyoruz ama özel hayatında da insan ilişkileri çok iyi birisidir. Oğlum amcasına 'Kanka' diyor. Fırsat buldukça bizi ziyarete gelir. Çok mutlu ve gururluyuz. Alper ağabeyimden daha heyecanlı olduğumuz kesin. O çok sakin, göreve müthiş odaklanmış durumda. Biz heyecanla bekliyoruz. Oğlum amcasından bir yıldız getirmesini istedi."