-ÖZEL HABER-
Hayat pahalılığının her geçen gün daha da derinleştiği, market raflarında aynı ürünün bir dükkânda başka, birkaç sokak ötede bambaşka fiyata satıldığı bir dönemde, hükümetin gündeme getirdiği elektronik etiket uygulaması toplumda geniş bir tartışmayı beraberinde getirdi.
Amaç; fiyat şeffaflığını artırmak, tüketicinin ürünleri karşılaştırmasını kolaylaştırmak ve piyasa üzerindeki baskıyı azaltmak olsa da, sokaktaki vatandaş bu adımın tek başına yeterli olmayacağı görüşünde birleşiyor.
Gündem Kıbrıs Gazetesi’ne konuşan farklı yaş ve meslek gruplarından vatandaşlar, pahalılığın nedenini teknolojik eksikliklerde değil, denetimsizlik, kontrolsüz zamlar ve serbest piyasa adı altında oluşan fiyat keyfiyetinde görüyor. Vatandaşlar, elektronik etiketle fiyatları görmenin sorunu çözmeyeceğini, esas meselenin fahiş fiyat uygulamalarının önüne geçilmesi olduğunu vurguluyor.
“Fiyatı dijital ortamda görmek değil, adil ve makul fiyatlarla alışveriş yapmak istiyoruz” diyen yurttaşlar, devletin sahada daha görünür olmasını, etkin denetim mekanizmalarının devreye sokulmasını ve caydırıcı adımlar atılmasını talep ediyor.
Elektronik etiket uygulaması ise birçok kişi tarafından, pahalılıkla mücadelede yardımcı ama yetersiz bir araç olarak değerlendiriliyor.
Vatandaşlar ne dedi?
İbrahim Acarbaş: Ben elektronik etiket uygulamasının piyasayı ucuzlatacağına inanmıyorum. Piyasa rekabet ile ucuzlar ve bu rekabetin mutlaka denetlenmesi gerekir. Denetlemeden kastım elektronik etiket değildir, Ekonomi Bakanlığı mensuplarının, ilgili dairelerin sahaya inip bizzat yerinde denetleme yapmasıdır. Bunun yanında belediyeler de bu konuda denetim mekanizması olarak çalıştırılmalıdır. Eğer Bakanlık’ta ilgili dairelerde bu görevi yerine getirebilecek yeterli personel yoksa, belediyelere de yetki verilip destek alınmalıdır. Kilosu 70 TL’den muz aldım, aynı muz başka bir manav ya da markette 100 lira. Bunu elektronik etiketten görmem bir fayda sağlamayacak. Bu fiyat farkının azalması için ekipler sahada olmalıdır.
Adem Coşkun: Ben piyasanın elektronik etiket uygulaması ile ucuzlayabileceğine inanmıyorum. Asgari ücret belli olmadan ülkede A’dan Z’ye her ürüne zam geldi. Asgari ücret belli olacak ve bir zam furyası ile daha karşılaşacağız. Bu durumda kim neyi denetleyecek? Dijital ortamda bunu görsek ne olacak, zaten her gün fiyat değişecek. Önce bu zam furyalarının önüne geçmeleri gerekiyor. Benim pahalılığın hafifletileceğine hiç inancım yok. Olan dar gelirli halka oluyor.
Hatice Coşkun: Pahalılık noktasında ülke freni patlak kamyon gibi gidiyor. Adını serbest piyasa koydukları bu düzende dar gelirli eziliyor. Ben elektronik etiket uygulamasının da pahalılığı rahatlama noktasında işe yarayacağına inanmıyorum. 70’e satan yine 70’e satacak, 100’e satan yine 100’e satacak. Hükümetin artık bu konuda daha ciddi adımlar atması gerekiyor. Dar gelirli zor durumda. Cidden bunu fark edip kalıcı çalışmalar yapmalarını bekliyoruz.
Kıymet Ersoyoğlu: Ben bilinçli bir tüketiciyim. Aldığım ürünlerin etiketine, fiyatına, son kullanma tarihlerine bakarım, alışveriş yaparken özen gösteririm. Ancak teknolojiden çok geriyim. Dijitali kullanmayan ben ve benim gibilere bu uygulama bir fayda sağlamayacaktır. Ancak kullanan kişilere olumlu etkileri olacağını düşünüyorum. Piyasa ucuzlar mı? Bence hayır. Serbest piyasa ekonomilerinde bu zaten mümkün değil. İsteyen istediği fiyattan yine ürünleri satmaya devam edecek. Sahada etkin denetim ve narh olmazsa ben fiyatların yükselmeye devam edeceği inancındayım.
Fikri Göksan: Ben bu uygulamanın piyasası rahatlatacağına inanmıyorum. Marketlerde büyük fiyat farkı var evet ama bu marketlerin alış güçlerinden kaynaklanıyor. Market vardır bir üründen 100 tane alır market vardır aynı üründen 2 bin tane alır. Sonra karlarını belirleyerek fiyatı koyarlar satışı yaparlar. Bu noktada kimse bir şey yapamaz. Hükümet narh koymalı ve etkin denetim yapmalı. Çok uzun zamandır narh konusu gündeme geliyor ancak hükümet adım atmıyor. Bu ikisi yapılmadığı sürece ben piyasanın ucuzlayacağına inanmıyorum. Elektronik etiker uygulaması da bu açıdan bir işe yaramayacaktır.
Gülgen Berk: Ben bu uygulamanın piyasayı ucuzlatma noktasında bir işe yarayacağını düşünmüyorum. Serbest piyasa ekonomisinde ucuzlamanın herhangi bir şekilde mümkün olduğunu da düşünmüyorum. Yetkililer bir şeyler yapmaya çalışıyorlar ancak bence başka çözümler üretmeleri gerek.
Yıltan Birkaya: Bakın piyasanın ucuzlaması için denetim şart. Denetim olmazsa ucundan yakalayamayız ve bu pahalılığa bakınca görüyoruz ki yakalayamadık da. Bu uygulama etkili olur mu bilemiyorum, olabilir. Etiket girdiği zaman tüm mağazalar 3 aşağıya 5 yukarıya aynı fiyattan satması gerekir. Bu noktada bu uygulama belki baskı oluşturarak piyasada bir rahatlama getirebilir.
Emine Bünyat: Ben uygulamanın piyasayı ucuzlatacağına inanmıyorum ancak tüketici açısından faydalı olacaktır. Elektronik ortamda fiyatları görüp alışverişimizi cüzdanımıza göre şekillendirebileceğiz, gidip daha uygun satış yapan yerlerden alışverişimizi yapabileceğiz. Bu açıdan umut vaat eden bir uygulama.
Leyla Hacet: Uygulama umut vaat ediyor, en azından insanlar fiyatların nerede daha uygun olduğunu görecek ve ona göre alışverişini yapabilecek. Piyasanın ucuzlaması noktasında ise etkili olacağına inanmıyorum. Döviz bu şekilde yükselirken ben hiçbir uygulamanın bizlere etki edeceğine inanmıyorum.
Can Elçin: Elektronik Etiket uygulaması başta umut vaat edebilir ama ben piyasayı ucuzlatacağına inanmıyorum. Dijital mecraları kullanmayan ve de kullanmayan birçok kesim var. Yaşlı insanlar nasıl bunu yapacak? Ya da atıyorum ben Güzelyurt’ta yaşıyorum en uygun ürün Gazimağusa’da nasıl çıkıp gideceğim? Ben çok da etkin bir uygulama olacağına inanmıyorum.
Durmuş Ozan: Piyasayı ucuzlatmak için etkin ve fiili denetim gerekir. Sahada olmak şart, varlığı hissettirmek şart. Elektronik uygulamalarla belki ufak bir rüzgâr yaratırsınız ancak her şey aynı yerden devam eder. Fiyat uçurumları çok yüksek. Ciddi anlamda artık bir denetim yapılması gerekiyor.
Zeki Tuncay: Ben bu uygulama ile piyasanın ucuzlayacağına kesinlikle inanmıyorum ve denetim noktasında da asla yeterli görmüyorum. Sahada etkin denetim şart, kontrol şart. Yetkililerin ciddi anlamda artık piyasaya müdahalesi gerekiyor.
Leyla Tuncay: Elektronik Etiket uygulaması piyasayı rahatlatma noktasında etkili olmayacak. Pahalılık çok yüksek, zamlar çok fazla. Piyasaya artık sahada denetimle müdahale edilmesi gerektiğini inancındayım.
Sertaç Kahyaoğlu: Ben bu uygulamanın piyasayı rahatlatacağına inanıyorum. Dijital ortamda ürünlerin nerede daha uyguna satıldığını gören vatandaş oraya akın edecektir ve diğer işletmeler de fiyatlarını düşürmek zorunda kalacaktır. Ben bu uygulamanın doğru uygulandığı takdirde pahalılığın önüne geçmesi açısından umut vaat ettiğini düşünüyorum.